Warto wiedzieć

Bieszczadzkie cerkwie

Dawnym świą­ty­niom prze­trwa­nie za­pew­niało funk­cjo­no­wa­nie w po­staci ma­ga­zy­nów siana, zwie­rząt, amu­ni­cji, czy obor­nika. Dziś są praw­dzi­wymi pe­reł­kami nie tylko na­szego re­gionu. Poniżej kilka słów o naj­cie­kaw­szych biesz­czadz­kich cerkwiach.

  • BYSTRE — cer­kiew pw. św. Michała Archanioła wznie­siona w la­tach 1901–1902 w na­ro­do­wym stylu ukraińskim.

bystreDziś jest to ostatni przy­kład ta­kiej ar­chi­tek­tury w ca­łej Unii Europejskiej. W 1927 r. od­no­wiono w cer­kwi iko­no­stas oraz pre­zbi­te­rium. Murowaną, dwu­kon­dy­gna­cyjną dzwon­nicę bra­mową wy­bu­do­wano obok świą­tyni w 1939 r. W 1951 roku obiekt po­dob­nie jak w Michniowcu i Lipiu zo­stał po­zo­sta­wiony z peł­nym wy­po­sa­że­niem wnętrza.

  • CHMIEL — cer­kiew Św. Mikołaja zbu­do­wana w 1906 r. za­sły­nęła przede wszyst­kim z “roli” w fil­mie “Pan Wołodyjowski” w sce­nie po­żaru Raszkowa..

Wcześniej w 1951 r. zo­stała opusz­czona i prze­kształ­cono ją w ma­ga­zyn Ochotniczej Straży Pożarnej. Dziś funk­cjo­nuje jako Kościół rzym­sko­ka­to­licki. Na cmen­ta­rzu cer­kiew­nym znaj­duje się kilka na­grob­ków z prze­łomu XIX i XXw. oraz płyta na­grobna za­wie­ra­jąca in­skryp­cję w ję­zyku sta­ro­cer­kiew­nym z roku 1644.

  • HOSZÓW — drew­niana grec­ko­ka­to­licka cer­kiew p.w. Św. Mikołaja.

hoszow 186W cza­sie wojny Niemcy wy­ko­rzy­sty­wali ją jako ma­ga­zyn amu­ni­cji, któ­rej wy­buch po­waż­nie uszko­dził kon­struk­cję bu­dynku. Po 1951 r. funk­cjo­no­wała jako owczar­nia. W końcu w 1791 r. zo­stała prze­jęta przez ko­ściół rzym­sko­ka­to­licki. Obecnie funk­cjo­nuje jako ko­ściół rzym­sko­ka­to­licki pw. bł. Bronisławy. W jej oto­cze­niu znaj­duje się po­mnik po­świę­cony człon­kom KL“Żbik” z Ustrzyk Dolnych oraz so­sna, która wy­ro­sła z na­siona po­bło­go­sła­wio­nego przez Papieża Benedykta XVI pod­czas jego piel­grzymki do Polski 26.05.2006 r.

  • KOMAŃCZA — nowa cer­kiew od­bu­do­wana w miej­scu starszej.

komancza SCF9103Wcześniejsza drew­niana cer­kiew w stylu łem­kow­skim pw. Opieki Matki Bożej zbu­do­wana w 1802 r. zo­stała spa­lona w 1996 r. Dziś stoi tam świą­ty­nia od­bu­do­wana w la­tach 2008–2010 bę­dąca re­pliką po­przed­niej. Ponieważ jest po­ło­żona przy dro­dze na wznie­sie­niu bar­dzo ła­two ją za­uwa­żyć prze­jeż­dża­jąc prze Komańczę.

  • KROŚCIENKO — drew­nianą, pier­wot­nie cer­kiew Narodzenia Matki Bożej, wznie­siono w 1794 lub 1799 r.

krościenkoTakże i ona nie ustrze­gła się pro­fa­na­cji w po­staci prze­obra­że­nia na owczar­nię oraz ma­ga­zyn obor­nika, co bar­dzo znisz­czyło jej wnę­trze oraz wy­po­sa­że­nie. Ocalałymi jego reszt­kami dys­po­nuje Dział Sztuki Cerkiewnej Muzeum Zamku w Łań­cu­cie. Ma on w swo­ich zbio­rach frag­menty iko­no­stasu z XVIII i XIX wieku, fe­re­tron z XIX wieku oraz ka­mienną chrzciel­nicę. W 1971 r. cer­kwię prze­jął ją ko­ściół rzymskokatolicki

  • RADOSZYCE — miej­sco­wość ta leży na po­łu­dnie od Komańczy. W jej cen­trum znaj­duje się cer­kiew grec­ko­ka­to­licka pw. Św. Dymitra. Dziś użyt­ko­wana jest jako Kościół.

radoszyce F9138Droga do cer­kwi wie­dzie prze nie­wielki mo­stek. Świą­ty­nia, po­dob­nie jak więk­szość tego typu bu­dowli, po­ło­żona jest na wzgó­rzu. Zbudowano ją w 1868 r. w miej­scu pier­wot­nej z praw­do­po­dob­nie 1507 r. Przed nią stoi pa­ra­wa­nowa, mu­ro­wana dzwon­nica z po­czątku XX w. Zachowało się także kilka sta­rych na­grob­ków.
Jeśli cho­dzi o wnę­trze świą­tyni zo­stało w niej wiele cha­rak­te­ry­stycz­nych dla cer­kwi ele­men­tów. Budowa świą­tyni jest trój­dzielna. Uwagę przy­ciąga iko­no­stas oraz oł­ta­rzyk ro­ko­kowy z końca XVIII w. Ciekawą ozdobą są także ma­lo­wi­dła.
Jest to jedna z rzad­szych cer­kwi bę­dąca formą po­śred­nią mię­dzy ty­pem osła­wic­kim a zachodniołemkowskim.

  • RÓWNIA — dawna grec­ko­ka­to­licka cer­kiew Opieki Matki Bożej po­wstała w pierw­szej po­ło­wie XVIII w.

Zachowane w nim: iko­no­stas z XVII w., 4 ikony po­wstałe w na­stęp­nym stu­le­ciu oraz 7 cho­rą­gwi pro­ce­syj­nych tra­fiły do mu­zeum w Łań­cu­cie. Od 1969 r. funk­cjo­nuje jako ko­ściół rzymskokatolicki.

  • RZEPEDŹ — cer­kiew p. w. Św. Mikołaja wznie­siona w 1824 r. w stylu łemkowskim.

rzepedź2Obecnie wy­ko­rzy­sty­wana jest wspól­nie przez ka­to­li­ków ob­rządku ła­ciń­skiego i bi­zan­tyj­skiego. Uniknęła ru­iny dzięki temu, że za­adap­to­wano ją na rzym­sko­ka­to­licką ka­plicę po­grze­bową. W 1987 r. zo­stała otwarta na stałe.

  • SMOLNIK NAD SANEM — to jedna z naj­bar­dziej wy­jąt­ko­wych biesz­czadz­kich cer­kwi, o czym świad­czy wpi­sa­nie na li­stę Świa­to­wego Dziedzictwa UNESCO w 2013 r.

smolnik F9156Zapewne ni­kogo, kto wi­dział ją na wła­sne oczy ra­czej to nie zdziwi. Sędziwa, drew­niana, po­ło­żona na wzgó­rzu, oto­czona ogrom­nymi drze­wami spra­wia nie­sa­mo­wite wra­że­nie i za­chęca do za­dumy nad jej daw­nym lo­sem…
Zbudowano ją w 1791 r. Jest jedną z trzech i je­dyną Bieszczadach tego typu świą­ty­nią wy­bu­do­waną w stylu Bojkowskim. Pierwotnie była cer­kwią gre­ko­ka­to­licką p.w. Św. Michała Archanioła. Ona, nie­mal jako je­dyna oca­lała z za­bu­do­wań daw­nego Smolnika (wieś po­wstała ok. 1511 r.), któ­rego miesz­kańcy pod wpły­wem wojny zo­stali wy­sie­dleni (1951 r.) do miej­sco­wo­ści Hawriłowka na Ukrainie, a wieś prze­kształ­cona na koł­choz. Co cie­kawe, wła­śnie dzięki miesz­kań­com oca­lało 6 cen­nych ikon z tej świą­tyni. Dwie z nich: Zaśnięcie Matki Bożej (obec­nie w cer­kwi wisi jej ko­pia) oraz Matka Boska Hodegetria można obej­rzeć w Muzeum Sztuki Ukraińskiej we Lwowie, na­to­miast po­zo­stałe znaj­dują się w łań­cuc­kim mu­zeum.
Oryginalną po­zo­sta­ło­ścią po daw­nym wnę­trzu są po­li­chro­mie: ta w ko­pule przed­sta­wia gwieź­dzi­ste niebo, na ścia­nach na­to­miast zo­ba­czymy kur­tynę, dra­pe­rię z me­da­lio­nami świę­tych oraz pa­triar­chów. Sama cer­kiew po­cząt­kowo stała się ma­ga­zy­nem siana a póź­niej na­wo­zów. Dzwonnicę ro­ze­brano. Ostatecznie ura­to­wało ją wpi­sa­nie w 1969 r. do re­je­stru za­byt­ków oraz prze­kształ­ce­nie w ko­ściół rzym­sko­ka­to­licki (1974 r.), co po­skut­ko­wało re­mon­tami. Ciekawostką jest wi­zyta w tym miej­scu niedź­wie­dzicy z mło­dym, któ­rych zwa­biło psz­czele gniazdo w jed­nej z ko­puł. Niestety dach nie obył się bez szwanku…
Cerkiew po­ło­żona jest na wznie­sie­niu, po le­wej stro­nie drogi z Lutowisk przed krzy­żówką pro­wa­dzącą w kie­runku Ustrzyk Górnych i Zatwarnicy.

  • TURZAŃSK — także i tę świą­ty­nie wpi­sano na li­stę Świa­to­wego Dziedzictwa UNESCO. Drewniana cer­kiew p.w. Św. Michała Archanioła w Turzańsku na­leży do typu wschodniołemkowskiego.

turzańsk2 (1)Wzniesiono ją w la­tach 1801 — 1803, jako trój­dzielną, z za­kry­stią od pół­nocy. Początkowo była grec­ko­ka­to­licka — obec­nie jest cer­kwią pra­wo­sławną, na sku­tek prze­ję­cia w la­tach 50-tych XX wieku (wcze­śniej była opusz­czona). Zachwyca nie tylko z ze­wnątrz, ale przede wszyst­kim we­wnątrz. W cer­kwi za­cho­wały się bo­wiem ele­menty ory­gi­nal­nego wy­po­sa­że­nia w po­staci iko­no­stasu z 1895 r. i po­li­chro­mii z prze­łomu XIX i XX wieku.Zespół ma­lo­wi­deł ścien­nych cer­kwi jest za­byt­kiem wy­jąt­kowo cen­nym, na­le­żą­cym do grupy nie­licz­nie za­cho­wa­nych dzieł tego typu na ob­sza­rze po­gra­ni­cza łem­kow­sko — boj­kow­skiego. Polichromię ścienną wy­ko­nał w 1898 r. Josyf Bukowczyk. Malarz ten znany jest rów­nież jako au­tor po­li­chro­mii ścien­nej w cer­kwi p.w. Św. Mikołaja w Rzepedzi, gdzie też prze­ma­lo­wał iko­no­stas.
W po­bliżu cer­kwi usy­tu­owa­nej na wzgó­rzu po­nad wsią, po pół­noc­nej stro­nie drogi Turzańsk — Rzepedź,. za­cho­wała się za­równo dzwon­nica, jak i cmentarz.

  • ULUCZ — drew­niana cer­kiew grec­ko­ka­to­licka p. w. Wniebowstąpienia Pańskiego stoi na po­la­nie po­nad 334 m n.p.m.

uluczZwiązana jest z nią le­genda, we­dług któ­rej trzy­krot­nie za­bie­rano się do bu­dowy cer­kwi u stóp wzgó­rza Dębnik i za każ­dym ra­zem nie­znana siła prze­no­siła cały ma­te­riał bu­dow­lany na szczyt. W końcu zro­zu­miano, że miej­sce po­wsta­nia świą­tyni zo­stało wska­zane w cu­downy spo­sób na szczycie.

  • ŻŁOBEK — nie­wielka drew­niana cer­kiewka, którą za­uwa­żymy po pra­wej stro­nie drogi na tra­sie w kie­runku Ustrzyk Dolnych.

zlobek 9168Także i ona służy obec­nie jako Kościół Rzymskokatolicki p.w. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Zbudowano ją w 1830 r. Po ok. 20 la­tach opusz­czona, a do 1976 roku wy­ko­rzy­sty­wana jako… ma­ga­zyn szy­szek. Od 1979 r. służy jako Kościół. W jej wnę­trzu nie za­cho­wało się nie­stety pier­wotne wy­po­sa­że­nie — także drew­niana dzwon­nica sto­jąca obok świą­tyni jest nowa.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>